الشيخ الطبرسي (مترجم: نورى و مفتح)
143
تفسير مجمع البيان (فارسى)
مجرور است كه عطف بر سابق است . يعنى به بردگان نيكى كنيد و نيازمنديهاى آنها را تامين كنيد و كارهايى كه از توانايى آنها خارج است واگذار مكنيد . اين عدهاى كه تا اينجا شمرده شدند ، طبق دستور خداوند بايد مورد احسان قرار گيرند . إِنَّ اللَّهَ لا يُحِبُّ مَنْ كانَ مُخْتالًا فَخُوراً : خداوند مردم متكبر و فخر فروش را دوست نمىدارد . ابن عباس گويد علت ذكر تكبر و فخر فروشى اين است كه مردم متكبر و فخر فروش از خويشاوندان و همسايگان فقير خود متنفرند و با آنها حسن معاشرت ندارند . اين آيه ، جامع اركان اسلام است و انسان را بسوى مكارم اخلاق هدايت مىكند و اگر كسى در بارهء آن نيكو بينديشد از موعظه سخنوران بىنياز است و هر قسمت عمدهاى از علوم دانشمندان دست مىيابد ( منظور علوم عملى است نظير اخلاق و تدبير منزل و . . . ) 1 - بنا بر اين همسايهء مشرك هم حق همسايگى دارد ، خواه اهل كتاب باشد خواه نباشد . البته اهل كتاب يعنى يهوديان و مسيحيان و - احتمالا - زردشتيان ، قاعدة بايد مشرك نباشند ، زيرا موسى و عيسى مردم را به يكتا پرستى دعوت كردهاند و بنا بر اين پيروان ايشان بايد يكتاپرست باشند نه مشرك . لكن اينان از تعليمات اصلى پيامبران خدا منحرف گشتهاند و در بارهء خداوند مطالبى عنوان كردهاند كه روح پيامبران از آنها بيزار است . از اينرو خداوند متعال به پيامبر گرامى اسلام دستور داد : « قاتِلُوا الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ لا بِالْيَوْمِ الْآخِرِ وَ لا يُحَرِّمُونَ ما حَرَّمَ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ لا يَدِينُونَ دِينَ الْحَقِّ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ حَتَّى يُعْطُوا الْجِزْيَةَ عَنْ يَدٍ وَ هُمْ صاغِرُونَ » ( سوره توبه 29 ) يعنى با اهل كتاب كه به خدا و رسولش ايمان ندارند و آنچه خدا و رسولش حرام كرده ، حرام نمىشمارند و بدين حق گرايش پيدا نمىكنند جنگ كنيد تا با خوارى به دست خود جزيه دهند . در اين آيه يكى از نقائص آنان عدم ايمان به خداوند شمرده شده است يعنى خداوند يكتا را باور ندارند چه گفتند : عيسى پسر خداست و يهود هم گفتند : عزير پسر خداست .